Tình trạng gián đoạn giao thông qua eo biển Hormuz đang tạo ra hiệu ứng domino nghiêm trọng lên toàn bộ mạng lưới vận tải biển Trung Đông. Dù các tuyến hàng hải chưa hoàn toàn đóng cửa, lượng tàu lưu thông rơi xuống mức kỷ lục đã đẩy các cảng thay thế vào tình trạng quá tải nghiêm trọng.
Tắc nghẽn Hormuz và đòn đau cho cảng Jebel Ali
Theo báo cáo mới nhất từ Tập đoàn khai thác cảng DP World, sản lượng container tại cảng Jebel Ali (Dubai) – cửa ngõ hàng hải sầm uất bậc nhất khu vực – đã chạm đáy khi chỉ đạt khoảng 374.000 TEU, giảm tới 90,1% so với mức 3,8 triệu TEU cùng kỳ năm ngoái.
Đại diện DP World xác nhận hạ tầng cảng không chịu thiệt hại vật lý lớn. Tuy nhiên, việc các hãng tàu đồng loạt hạn chế cho tàu đi qua eo biển Hormuz do lo ngại rủi ro an ninh đã làm đứt gãy hoàn toàn lịch trình hải trình thông thường.
Cảng Jeddah căng mình hứng luồng hàng dịch chuyển
Nhằm né vùng nguy hiểm tại Hormuz, hàng loạt hãng vận tải biển đã chuyển hướng dòng hàng sang các cảng thuộc Biển Đỏ, đặc biệt là Saudi Arabia. Tạp chí Thương mại Hoa Kỳ (Journal of Commerce – JOC) ghi nhận hạ tầng logistics tại cảng Jeddah đang rơi vào trạng thái quá tải nghiêm trọng dưới áp lực này.
Cụ thể, các tàu chở hàng dự án (project cargo), máy móc thiết bị nặng hiện phải neo chờ cầu cảng lên tới 10 ngày. Ở đầu nội địa, lực lượng xe tải (trucking) cũng rơi vào cảnh ùn tắc kéo dài, mất tới 3 ngày chờ đợi chỉ để hoàn tất thủ tục vào cổng cảng.
Mô hình Sea – Land hình thành điểm nghẽn mới
Để duy trì dòng chảy hàng hóa vào khối GCC, giải pháp kết hợp Sea – Land (Đường biển – Đường bộ) đang được triển khai cấp tập: Hàng hóa cập cảng Jeddah hoặc King Abdullah Port => Vận tải đường bộ xuyên qua Saudi Arabia => Đưa về cảng Dammam => Đi tàu feeder đến UAE và Bahrain.
Dù giải pháp này giúp duy trì kết nối, lượng hàng tăng đột biến qua “cầu đường bộ” Saudi Arabia lại đang biến hệ thống bãi container (depot) và hạ tầng giao thông nội địa nước này thành nút thắt cổ chai mới. Song song đó, các cảng nằm ngoài eo biển như Fujairah, Khor Fakkan (UAE) cũng được tận dụng tối đa. DP World cho biết đang tăng tốc dự án terminal Al Rugaylat tại Fujairah để bổ sung 2,5 triệu TEU công suất/năm.
Khuyến cáo cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam
Trước tình hình biến động phức tạp tại Trung Đông, các doanh nghiệp Việt Nam có hoạt động thương mại với khu vực này — đặc biệt là các đơn hàng máy móc, thiết bị và hàng dự án — cần chủ động triển khai các phương án ứng phó:
- Cập nhật lộ trình thực tế: Liên tục làm việc với các hãng tàu để nắm bắt chính xác cảng chuyển tải (transshipment) và thay đổi trong lịch trình.
- Dự phòng thời gian: Tính toán bổ sung ít nhất 10–14 ngày chậm trễ vào kế hoạch giao hàng do tình trạng chờ cầu cảng và ùn tắc trucking nội địa.
- Chủ động về chi phí: Dự trù các khoản phụ phí phát sinh như phụ phí đổi tuyến (re-routing surcharge), cước trucking tăng cao và phí lưu container/lưu bãi (demurrage & detention).
